Reisinspiratie voor luxe budgetreizigers

Kampen naar Moskou, Nederland

Zwolle | 6 bijzondere kerken die geen gewone kerken zijn

Ik had niet gedacht, dat ik zo gefascineerd kon raken van kerken in Zwolle. In het buitenland heb ik één keer eerder een obsessie voor kerken gehad, dat was in Porto. In Porto ontdekte ik 5 onbekende kerken met ieder hun eigen verhaal. Maar dat ook Zwolle zoveel bijzondere kerken heeft, dat had ik niet verwacht.

Basiliek met de Peperbustoren

Als eerste is daar de basiliek met de hoogste kerktoren van Zwolle , de Peperbus. Met haar 75 meter steekt ze ver boven de andere gebouwen uit. De meeste bezoekers komen naar de basiliek voor de beklimming van de toren om Zwolle van bovenaf te bekijken. In de toren bevinden zich nog klokken uit de 15de eeuw, die regelmatig met de hand worden geluid door een groep vrijwilligers.

Toch is de basiliek historisch gezien interessanter om te bezoeken. Deze katholieke kerk werd namelijk al in november 1399 in gebruik genomen, toen stond hier alleen een kapel. In de loop der jaren is het gebouw uitgegroeid naar de huidige grootte.

In de basiliek staat een grote blauwe kist met daarin de beenderen van Thomas a Kempis (1380-1471). Deze devote monnik leefde bijna 71 jaar net buiten Zwolle op de Agnietenberg. Hij schreef daar één van de meest bekende religieuze boeken uit de Middeleeuwen, namelijk De Imitatione Christi. Het boek gaat over hoe een Christen zich behoort te gedragen.

Thomas a Kempis maakte onderdeel uit van de stroming ‘moderne devotie’. Hij zette zich af tegen de pracht en praal van het katholicisme. Volgens hem ging het binnen het geloof om de persoonlijke verbintenis met God en daarbij hoorde ook twijfel en onzekerheid. Hij was zijn tijd ver vooruit!

Grote Kerk

Vanaf de basiliek hoef je maar één klein straatje door om bij de Grote Kerk uit te komen. De oorsponkelijke naam van deze kerk is de Sint-Michaëlskerk. De huidige kerk werd in de 15de eeuw gebouwd en had toen de hoogste toren van Nederland. Vanwege verschillende blikseminslagen stortte de toren in 1669 in. Snel werd toen een uivormige kap op de huidige Pepertoren gebouwd, welke na een brand in 1815 werd vervangen door de huidige dakconstructie.

Vandaag de dag heeft de Grote Kerk van Zwolle dus geen toren meer. Op de plek waar de toren stond is nu een kamer waar priesters, predikanten en kerkbestuurders bij elkaar kunnen komen om te vergaderen.

De preekstoel (1617-1622) en het koorhek (1597) zijn de oudste bestaande elementen van de kerk.

Vandaag de dag vindt er in de kerk een mix van activiteiten plaats en heeft zij zichzelf omgedoopt tot Academiehuis. Elke zondag om 17.00 wordt er nog wel een kerkdienst gehouden, maar verder wordt de kerk vooral gebruikt voor tentoonstellingen en culturele activiteiten zoals muziekoptredens. De opbrengst van de tweedehands boekenwinkel, welke is gevestigd in de kerk, gaat naar het onderhoudsfonds. Tot slot is stadspastor Mariska van Beusichem de trekker van de academie voor levenskunst. Een voor mij nieuwe vorm van religieuze beleving die niet gelinkt is aan één specifieke religieuze stroming.

Al met al heeft de Grote Kerk van Zwollen een bijzondere functie gekregen, uniek volgens mij voor Nederland.

Broerenkerk nu een boekwinkel

Jarenlang heeft de Broerenkerk er leeg en verloren bijgestaan, totdat boekhandel Waanders besloot de kerk te verbouwen tot de mooiste boekwinkel van Nederland. Wie nu kerk binnenwandelt, ziet niet alleen heel veel boeken die je via trappetjes en overlopen kunt bereiken, maar ook een grote kerkorgel en een sfeervol café in het vroegere altaargedeelte. Het glas-in-loodraam van Noorse kunstenaar Kjell Nupen (1955-2014) zorgt voor een warme gloed in deze bijzondere boekwinkel.

Wie omhoog kijkt ziet ook nog een zeer bijzondere plafond vol met beschilderingen uit de 16de eeuw. Deze 138 afbeeldingen werden tijdens een renovatie in 1983 ontdekt en zijn toen weer in oorspronkelijke staat hersteld.

Klein detail: Op de derde etage, in het Hemelcafé, bevindt zich een grote kist met daarin een reconstructie van Hermen. Zijn beenderen zijn gevonden in een crypte van deze kerk. Hij moet ergens rond 1400 hebben geleefd en is door moord om het leven gekomen. Op de begane grond kun je de oorspronkelijke plek waar de botten van deze Hermen zijn gevonden, nog terugvinden.

Sushi eten in de Bethlehemkerk

Hoe vaak eet je sushi in een kerk? Niet vaak, maar in Zwolle kan het wel. En zover ik het weet, is het de enigste kerk in Nederland dat nu als een sushi-restaurant door het leven gaat.

De Bethlehemkerk is vermoedelijk in 1309 of zelfs eerder gebouwd. De kerk hoorde bij een klooster gerund door Augustijnen. Na de reformatie gebruikten de protestanten deze kerk tot ongeveer 1958. In het huidige kerkgebouw zijn zelfs nu nog restanten zichtbaar van de oorspronkelijke kerk uit de 14de eeuw.

In 1958 is de kerk voor 1 gulden aan de gemeente Zwolle verkocht, omdat de protestante kerk geen toestemming kreeg de kerk te slopen. Na jaren van leegstand en onbekend gebruik, heeft in de jaren ’70 de hervormde gemeente weer bezit genomen van de kerk, maar moest het later weer teruggeven aan de gemeente Zwolle. Die verkocht het gebouw toen aan de Zwolse horecaondernemer Hans Borrel die de kerk gebruikte voor allerlei activiteiten, van markten tot dance-parties.

In 2013 verhuurde hij het gebouw aan Blue Sakura die hier haar tweede sushirestaurant opende. Tijdens ons bezoek vertelde de gastvrouw dat ze recentelijk een dj-installatie hebben geplaatst in de preekstoel. Ook hebben ze een deel van de gewelven beschilderd in Japanse stijl. Ook hier, net als in de Broerenkerk, gaan de oude elementen van de kerk goed samen met het moderne interieur.

Biertje drinken in Het Refter

De Refter fungeerde in de 14de eeuw als eetzaal voor de Augustijner monniken, die in klooster Bethlehem woonden. Na de reformatie in de 16de eeuw is het gebouw gebruikt als vergaderruimte door de gilden, als sportschool voor scherm- en drillessen en als kazerne voor de Franse soldaten. Vervolgens heeft er zich een handelsschool in gevestigd, die aan het begin van de 20ste eeuw de huidige glas-in-lood-ramen heeft geplaatst. In 2016 werd de voormalige eetzaal verkocht aan een horecaondernemer, die er het grootste stadscafé van Zwolle in heeft gevestigd. De verschillende ruimtes verspreidt over 3 etages zijn allemaal in gebruik en met meer dan 25 biertjes op de tap, een perfecte plek om met vrienden en bekenden af te spreken.

Frans in de Waalse Kerk

Gelukkig zijn niet alle kerken in Zwolle van functie veranderd. Een paar honderd meter verder, in een kleine zijstraat, staan twee religieuze gebouwen die sedert hun bouw niet van functie zijn veranderd.

Als eerste is er de Waalse kerk. In de 16de eeuw vluchtten veel protestanten weg uit het overwegend katholieke Frankrijk en Zuidelijke Nederlanden. Zij vertrokken naar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Daar stichtten zij hun eerste Waalse kerken. Een eeuw later tekende de Franse Koning Lodewijk XIV een verdict waarmee het protestantisme zelfs illegaal werd. Zo’n 400.000 hugenoten vluchtten toen vanuit Frankrijk naar Nederland.

Enkelen van hen kwamen naar Zwolle, waar ze in 1686 Eglise Wallonne stichtten. Deze kerk maakt sedertdien gebruik van de kapel van het vroegere St. Geertruiden-klooster dat uit 1504 stamt.

De Waalse kerkdiensten werden niet alleen door de hugenoten bezocht, maar ook door geboren Zwollenaren die graag de Franse taal en cultuur aanhingen. Iets wat in die tijd niet ongebruikelijk was. De omvang van de kerkgemeenschap is echter nooit groot geweest. Het ledenaantal schommelde en schommelt nog steeds tussen de 40 tot 80 leden.

Een piepkleine gemeenschap dus, dat één keer in de 14 dagen bij elkaar komt. Wie een Franstalige dienst wil meemaken in deze oude kapel, kan op de website van l’eglise Wallonne terecht voor een datumoverzicht.

Synagoge die op een kerk lijkt

Even verderop staat een ander bijzonder gebouw. Van de buitenkant lijkt het in eerste instantie op een kerk, maar de plakkaten in het Hebreeuws en de davidsterren maken duidelijk dat het hier om een synagoge gaat.

Eind 19de eeuw, toen deze synagoge werd gebouwd, heerste de gedachte dat joodse synagogen volgens de lokale gangbare bouwstijlen moesten worden gebouwd. Het was de periode van het eclectisme, waarbij verschillende bouwstijlen door elkaar werden gebruikt in één ontwerp. Deze synagoge, die in 1899 werd opgeleverd, is dan ook in de stijl van het eclectisme gebouwd.

De eerste meldingen van een joodse gemeenschap in Zwolle stammen uit 1349. Er wordt dan melding gemaakt van het verbranden van joodse bewoners, omdat ze als de veroorzakers van de pest werden gezien. Pas in 1721 vestigden zich weer joden in Zwolle, hoofdzakelijk afkomstig uit Noord-Europa. Sedertdien groeide de joodse gemeenschap gestaag door tot aan de Tweede Wereldoorlog. Na de oorlog waren er van de oorspronkelijke 800 joodse bewoners nog 240 joodse Zwollenaren in leven. Degenen die terugkeerden waren alles kwijt en werden bij terugkeer soms met een vijandige blik aangekeken door hun medeburgers. De omvang van de joodse gemeenschap in Zwolle nam daarna dan ook snel af. Niet alleen door vergrijzing, en verhuizing naar de Randstad, maar ook vanwege hun vertrek naar Israël. In 1991 telde de joodse synagoge in Zwolle nog 75 leden.

Eén keer in de 2 weken wordt er een dienst gehouden en de gemeenschap komt ook bij elkaar tijdens hoogtij dagen. Als buitenstaander kun je de synagoge alleen bezoeken middels een rondleiding, wat zeer de moeite waard is. Ook organiseert stichting Judaica regelmatig cursussen en bijeenkomsten voor belangstellenden. Met de opbrengsten van deze activiteiten kan de synagoge blijven bestaan.

Zwolle en haar kerkgebouwen

Nog niet eerder heb ik Zwolle verkend aan de hand van kerkgebouwen. Het leverde een aantal nieuwe verhalen op over de geschiedenis van Zwolle.

In mijn podcast hoor je onder andere interviews met Ingrid van de Zwolse synagoge, die uitgebreid vertelt over de geschiedenis van de joodse gemeenschap en bijzonderheden van het gebouw.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

error: Content is protected !!